Bįršur Jįkupsson

 

 

Teksten herunder er fra kataloget udgivet af Listasavn Fųroya i forbindelse med udstillingen Hans Pauli Olsen 18. juni - 31. juni 1993
 

 

HANS PAULI OLSEN
 

SPEGLING OG SKUGGI

Modelleringin er óslųtt og gloprut, hon ber listamansins frišleysu og ótįlmašu fingramerki. Hann nżtir mest leir - hetta leiriš er akurmoldin, sum Vįrharra blåsti liv i, og sum vit ųll eru gjųrd av. Ein stor standmynd er »Sjįlvs­mynd« 1989, har listamašurin stendur viš stórum leirklumpi ķ hvųrjari hond.

Tęr dįmar vęl at hava leiriš millum fingrarnar?

Ja - leiriš er heilt organiskt, eg kann avgera sjįlvur, hvussu lišugt ella ólišugt vera skal, skifta ķmillum, og eg kann avgera, hvussu slętt ella óslętt tab skal vera, og soleišis velja, hvar og hvussu ljósiš skal fella į.

Mest er tab óslętt.

ja, tab er tab nokk. Tį iš eg eri lišugurviš yvirbrįšiš, viš tab, eg vil siga, er myndin lišug. Ofta er tab so, tį iš eg modelleri, at eg haldi myndina vera ov snųgga, ov lidna, ov pena, so rivi eg hana nišur.

Uttan fyri nżggja Listaskįlan stendur standmyndin »Spegling« 1990-91. Kona, iš er viš barn, stendur ytst į vatnsbakka undir brųttum fjalli. Spegilsmyndin av henni er ķ vatninum, av fjallinum sķggja vit einans spegilsmyn­dina, sum ein stóran bųkil, ikki fjalliš sjįlvt. Men tarm nišurvenda og tann uppvenda standmyndin eru heilt eins - eingin ręttilig spegilsvending er, sostatt er hetta kanska ikki spegling kortini. Og fjalliš er kanska bęši veruligt, spegling og skriggi av hųgum ljósi. Veruleiki og mynd, yrking og sannleiki.

Menniskjaš er myndevni burturav hjį hesum listamanni, men menniskjaš er ikki tilverunnar mišdepil, listaverkiš er ikki ein beinleišis avmynding av menniskjanum. -
Tį iš eg gekk inni į myndahųggaraskślanum į sinni, fųldi eg, at alt, sum lķktist nųkrum, tab ikki var ķ veruleikanum, tab var ólógligt at gera. Hetta var nokk ikki so, men soleišis kendi eg tab. Eg hevši kenslu av, at gjųrdi man eitt nś eina standmynd og jarn var inniķ, sum ikki sįst, so leyg man į ei.n ella annan hįtt. Altso, bķlętiš, sum avmyndaši eitthvat, tab var gykl (illusjón), og tķ valdi eg at eg vildi just ar­beiša viš gykli­num. Eg vildinfegin modellera skugga­myndir, speglin­gar, tab iš er óveru­ligt, hugsaš. Alt ķ einum veršur jśst spegilsmyndin eitt myndevni. Man sęr, hvussu spennandi tab er, skiftandi, viš nógvum mųgu­leikum. Nś er tab hetta, hugsi eg, iš dregur meg, heldur enn hugsanin, iš bśš i undir - hon hugtekur meg minni.

Speglingin er oftast urn vatnręttan flata, so spegilsmyn­din stendur į hųvdinum. Vit fįa kenslu av, at luturin ella menniskjaš speglast ķ vatni. Men stundum eru aldur ķ vatninum, soleišis at rųrsla veršur ķ spegilsmyndini og formurin meira organiskur. Og ķ listaheiminum hjį Hans Paula veršur hann sostatt meira spennandi. Vatniš hevur ongan sżmbolskan tżdning, einans sum mynda­botnur.

- skuggin?
- Taš er nęstan tab sama sum viš speglingini - skuggin er óķtųkiligur, tķ valdi eg at arbeiša viš skugganum. Eg arbeiši tilviljaš viš tķ, iš ikki er ķtųkili.gt, tab er sum at koma afturum, til ein nżggjan veruleika.

»Skuggin« 1987 er em sera rśšrutur flati, ein stor mo­delleraš plįta, og einasti eyšsżndi staklutur er ein greflig óskaffilig hond. Ovast uppi į skuggatromini stendur pinkalķtil mašur sum į eini fjallagrein, einum ęvinlei­kans marki - skuggin er hansara. Kanska er hetta sami mašur, ķ nįttśrligari stųdd, iš situr samanringdur undir skugganum - vęl lżst, vandaliga tilevnaš sjįlvsmynd. Lutfalliš millum ymsar stųddir ger teg bilsnan. Tab byg­gir a perspektivisku arvmentan okkara, men įheršslan į stórar stųddarmunir beinir okkurn į nżggjar tankar śr nżggjum sjónarhornum.

- Tį iš eg byrjaši at arbeiša viš figuratión aftur, gjųrdist męr greitt, at tab hevši stóran tżdning at vera tilvitandi um, at tab var ein illusjón. Og har kemur eisini tab viš at gera stórar og lķtlar figurar - skuggin kann vera nógv stųrri enn nįttśrligt og so vķšari. Eg havi gjųrt eina standmynd, har tann stųrri parturin av myndini er undir vatni, tį veršur hann st¢rri enn tab, iš er yvir vatnskorpuni. Tį iš man er undir vatni, upplivir man alt sum stųrri - tķ havi eg havt stóran įhuga fyri.

Śr rįa livandi tilfarinum brżtur sannkenningin sęr veg, kvęrn bil av lķvi og anda verša fangab ķ hugbrįšum rųrslum. Samanfųring av naturalistiskum og abstraktum formum, iš altķš er eitt listarligt vandamįl, tykist ikki volda nakran trupulleika, millum annaš takkaš verši teirri serligu višgeršini av skorpuni. Listamašurin hevur roynt ymsar leišir, arbeitt viš ymi­skum hugskotum, eisini nonfigurativum, og ųšrum til­fari, eitt nś aluminium og jarni. Men hann kemur stųš­ugt aftur til tab figurativa. »Spegling« 1985 er gjord år aluminium. Spegilsmynd, iš stendur į hųvdinum, er skorin śr plįtu. Ķ erva eru modellerašir fųtur, iš benda a mannin, vit annars ikki sķggja. Men aluminiumsplįtan er blonk og tvķhamaš, ti hon tekur ķmóti ašrari spegling eisini - og hon er boygd ķ bylgjandi gongd, sum spor i vatni.

- Taš er ógvuliga takksamt at arbeiša viš aluminium. Eg havi fingib tab vęl fram ķ hasari plįtuni, og eg kundi óivaš gjųrt fleiri standmyndir, har eg kundi brśkt slikar plįtur, men eg helt kortini, at tab var skeivt at taka fyri giviš, at ein flati er ein flati, tķ vildi eg heldur modellera tann flatan, upp į tann mįtan kann man lęttari avlesa, at eg havi valt at gera eina fZata standmynd. Tķ tab er stųrri avbjóšing at modellera ein flata, enn bara taka eina plįtu og saga burtur śr henni. Tab er nokk tķ, eg ikki sķšan havi brśkt sovoršnar plįtur, men man veit ongantķš, hvat man kann finna uppį aftur (lįtur).

Listamašurin setur sęr fyri at modellera myrkriš - eitt nś myrkriš uttan um eina hurš, iš stendur į glopp. »Stólurin« fra 1986 tykist vera ringur at skilja - ein lųgin grovliga tilevnašur klumpur fyllir sętiš - em skuggi, iš hevur fingib rśmd. Ķ nešra į stólabakinum sęst lķtil mašur sita.

- Hvat viš stólinum?

- Eg komi inn ķ eitt myrkt rum, gangi yvir ķmóti einum stóli og hyggi śt ķgjųgnum vindeygaš. Har nišri sita fólk ķmóti vegginum. Stólurin hevur fulla stųdd, eg kundi sitiš ķ honum, og nišri undir situr so tann lķtli maš urin, sum ikk i bara fyri męr er ein lķtil mašur, men ein mašur, iš er langt burtur. Altso, tį iš eg geri ein lķtlan figur, so er tab ikki ein lutur, iš er lķtil sum so, men sum bilęt er hann langt burtur - tab er hetta perspektiviš og ikki sum hjį egyptarunum, - jś stųrri figurarnir vóru, jś stųrri tżdning hųvdu teir. Men har situr tann lķtli mašurin so upp ķmóti einum stórum hśsaveggi, og eg standi uppiyvir. Stólurin er organiskur, tķ hann er ķ myrkrinum, soleišis kann man gera eina organiska modellering, hetta snżr seg sjįlvsagt eisini um at gera ein klump. Men myndin er altso stólurin, iš stendur ķ myrkrinum.

Hann brśkar nógv sķtt egna likam ķ listaverkunum - standmyndin »Fevning« 1985 er beinleišis likamsstórt »avprent« av kroppinum. Ķ flestu kvinnumyndunum er konan modell. Ella ašrir nęstringar.

- Einaferš ķ tķšini, tį iš eg skuldi brśka modell į akademi­num, men hevš i brśkt min modellpening, hugsaši eg, at eg jś sjįlvur kundi standa modell. Tab var ómetaliga torfųrt ķ fyrstani, men tab gav eisini eina frķheit - man hevši ongan at hugsa um og kundi skręša tab nibur, man beint hevš i bygt upp. Nś taki eg tab mangan sum eina venjing fyri at koma ķ gongd eftir ein stešg. Til dųmis arbeiši eg viš eini standmynd nś, har eg havi ein skugga viš, og tį er tab nįttśrligt at brśka sin egna skugga, tķ at soleišis śpplivi eg bķ lętiš. Tab er min egni skuggi, men fyri męr er tab ikki so nógv ein sjįlvsmynd, sjįlvt um tab kann avlesast į tann hįtt eisini.

Formliga stųšiš er klassiska myndhųggaralistin, tarm stóri arvurin fra renęssansuni. Tab er giviš, at em tįttur veršur tikin upp eftir franska meistaran Rodin (1840­1917), iš er ein tarm seinasti, og kanska tann besti, iš arbeišir viš stóru romantisku myndhųggaramentanini, iš Michelangelo grundaši. Men standmyndirnar hjį Hans Paula visa, sum harm peikar į sjįlvur, ikki »menniskj u«, men figurar, iš koma ķ teirra stab, vit kunnu kanska rópa teir mżtiskar. Viš persónliga og sjįlvstųšuga hug­burbi sķnum og hugmyndarligu vitan vegar Hans Pauli Olsen nżggjar gotur.

Bįršur Jįkupsson


Grųnningen, Charlottenborg, 1993. Polyester